Zabytkowy kościół w Kasinie Wielkiej

Historia Gminy Mszana Dolna łączy się z zakonem ojców cystersów ze Szczyrzyca którzy założyli większość wiosek i miasteczek w tym regionie, osiedlili się tutaj w drugiej połowie XIII w. To właśnie wtedy rozpoczął się dynamiczny rozwój niewielkich wówczas jednostek osadniczych, którego efekt obserwujemy dzisiaj jako ponad 16 tys. Gmina Mszana Dolna.

Nazwa “Mszena” po raz pierwszy pojawiła się w dokumentach w 1254 r. i odnosiła się do potoku Mszanka. Sama Mszana została założona najprawdopodobniej na początku XIV stulecia przez cystersów szczyrzyckich. W obecnym kształcie Gmina Mszana Dolna funkcjonuje jako samodzielna jednostka administracyjna od 1 stycznia1992 r. kiedy nastąpił podział terenu miasta i gminy na Miasto Mszana Dolna oraz Gminę Mszana Dolna. W skład gminy wchodzi 9 sołectw: Glisne, Kasina Wielka, Kasinka Mała, Lubomierz, Łostówka, Łętowe, Mszana Górna, Raba Niżna oraz Olszówka. Każde z tych sołectw ma odrębną historię i pochodzenie oraz bardzo ciekawą i bogatą kulturę.

Kasina Wielka to najstarsza wieś zagórzańska wspominana za czasów Bolesława Wstydliwego w dokumencie z 1254 r., otoczona z czterech stron wzniesieniami: Śnieżnica, Lubogoszcz, Ćwilin i Dział. W XV w. właścicielami Kasiny stał się Ród Niewiarowskich, który w 1624 r. wybudował tam piękny drewniany kościółek – obecnie zabytek klasy “0”. W 1770 r. na terenie tym pojawili się Konfederaci Barscy zakładając jeden z obozów pod Śnieżnicą. W dwa lata później tereny te podobnie jak i tereny południowej Małopolski zostały zajęte przez wojska austriackie. W roku 1885 otwarta została linia kolejowa z Chabówki do Nowego Sącza. Stała się ona powodem rozwoju gospodarczego obszarów przez który przebiegała. Stacja kolejowa w Kasinie Wielkiej to miejsce akcji wielu filmów m.in.: Lista Schindlera, Boże Skrawki, w październiku 2006 r. Andrzej Wajda kręcił na tej stacji kilka scen do swojego najnowszego filmu “Post Mortem - Opowieść katyńska”.

pociąg retro na stacji PKP w Kasinie Wielkiej

Zabytkowy dwór w Kasince Małej

Kasinka Mała została założona w latach 1360-1370 dzięki pracy kolonizacyjnej ojców cystersów. W późniejszym okresie kilkakrotnie oddawana w dzierżawę różnym panom. Od 1880 r. wieś stała się samodzielną gminą w której w 1884 r. założono szkołę ludową. Ważniejsze wydarzenia w dziejach historii Kasinki Małej to tradycje walk antyfeudalnych – walka chłopów o równość społeczną na wsi - “rabacja chłopska” w 1846 r., “strajk chłopski” w 1937 r. (podczas którego zginęło 9 chłopów - dla upamiętnienia tego zdarzenia postawiono we wsi kamienny pomnik). W okresie okupacji niemieckiej była terenem pracy podziemnej (istniały tu 2 punkty tajnego nauczania, kilku mieszkańców walczyło w szeregach Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej).

Lubomierz to największa wieś letniskowa gminy. W rozwoju wsi znaczną rolę odegrała huta szkła wybudowana ok. XVII w., a czynna do 1890 r. Huta swoją siedzibę miała na miejscu obecnej leśniczówki. Niedaleko istniała fabryka mebli giętych produkująca aż do 1909 r. Z Lubomierza wywodził się słynny zbójnik Siarka, grasujący w okolicy w drugiej połowie XVII w. Stąd pochodził również znany czarownik Tomasz Chlipała zwany Bulandą. Gorce w czasach okupacji były obiektem walk i schronieniem dla wielu walczących oddziałów partyzanckich.
Walory turystyczno-krajoznawcze Lubomierza doceniło już wiele osób. Należy tutaj wymienić Papieża - Jana Pawła II, który w latach 50-tych przyjeżdżał tutaj by móc wędrować po ulubionych Gorcach. Na przysiółku- Rzeki znajduje się mały drewniany domek zwany “Papieżówką”, w którym w latach 70-tych przebywał kard. Karol Wojtyła przygotowując się do wyjazdu na pracę Kongresu Eucharystycznego w Stanach Zjednoczonych. Lubomierz stał się miejscem wypoczynku również dla naszej polskiej noblistki Wisławy Szymborskiej, która przyjeżdża tutaj by w ciszy i zgodzie z naturą odpocząć od wielkomiejskiego gwaru i szumu.

Kaplica p.w. Św. Barbary w Łostówce - obiekt zabytkowy

Łostówka, Łętowe, Mszana Górna jedne z mniejszych miejscowości gminy. Lokacji wsi Mszana Górna dokonał Kazimierz Wielki w 1365r., natomiast wzmianki o akcie lokacyjnym Łostówki i Łętowego pochodzą dopiero z 1596r. z tzw. Dokumentacji Rdziwiłłowskiej. W czasach feudalnych wioski te stanowiły własności szlacheckie W latach 60- tych w Łostówce dr Sebastian Flizak prowadził badania etnograficzne związane z kulturą miejscowych górali to jemu zawdzięczamy napisanie wielu prac i opracowań na temat kultury, tradycji, obyczajów i zachowań górali ”Zagórzan” oraz wiele podań i legend opowiadających o tym regionie.


Glisne, Raba Niżna oraz Olszówka. Olszówka oraz Glisne w czasach kiedy król Kazimierz Wielki na lewym dorzeczu Raby lokował kolejną wieś należało do posiadłości królewskich i wchodziło w skład rozległego starostwa nowotarskiego. Raba Niżna do pierwszego rozbioru polski pozostawała w składzie dóbr królewskich. Przejęta w 1776 r. przez rząd austriacki została w 1819 r. podobnie jak Olszówka sprzedana Piotrowi Wojnie. Na początku XIX w. w Rabie Niżnej Franciszek Borowski wybudował murowany dwór w stylu klasycystycznym, który w 1905 r. stał się własnością rodziny Chomentowskich aż do roku 1945. W latach 70-tych dwór ten został adaptowany na ośrodek wypoczynkowy “Energetyk”- czynny nadal. Glisne z kolei jest najmniejszą miejscowością wchodzącą w skład gminy. W okolicznych lasach w czasie II wojny światowej miał swoje kryjówki oddział partyzancki kpt. Jana Stachury ps. “Adam” wchodzący w skład I PSP–AK, również w Olszówce i Rabie Niżnej w latach okupacji działali gorczańscy partyzanci.

www.mszana.pl