CZERNA

Wieś położona na Płaskowyżu Ojcowskim, malowniczo usytuowana na zboczach doliny, w pobliżu rozległych lasów szpilkowych i mieszanych. Nieopodal znajduje się Dolina Eliaszówki, mająca charakter skalistego wąwozu, pokrytego w większości bukowymi lasami. Dnem wąwozu przepływa potok zwany Eliaszówką. W krajobrazie tym jest osadzony zespół klasztorny o.o. Karmelitów Bosych, wybudowany w latach 1631-60, z fundacji Agnieszki z Tęczyńskich Firlejowej. 20 listopada każdego roku odbywa się uroczysty odpust ku czci św.o.Rafała Kalinowskiego - przez wiele lat związanego z Czerną i tu pochowanego.
W pobliżu znajdują się ruiny dawnego mostu arkadowego - zwanego "diabelskim" oraz pozostałości murów z tzw. "wielkiej klauzury". Legenda mówi, że pod mostem ukryty jest ogromny skarb, którego pilnuje sam diabeł.
W grudniu 2000 r. Czerna została wyróżniona przez czytelników Gazety Krakowskiej jako wieś o wielkich walorach turystycznych i otrzymała prawo oficjalnego używania godła "Polska".

DĘBNIK

Niewielka wieś, znana z eksploatacji ciemnego wapienia zwanego "marmurem dębnickim", rozpoczętej prawdopodobnie już w XIV w. Według miejscowej tradycji protektorem "marmurołomów" był król Zygmunt I Stary i jego żona królowa Bona. Do największych "łomów" należał tzw.karmelicki, z którego pochodzi niemal cały wystrój kościoła i klasztoru w Czernej. W roku 1787 kamieniołom zwiedzał król Stanisław August Poniatowski.

FILIPOWICE

Wieś położona w Dolinie Filipówki . W początkach XIX wieku wydobywano tu węgiel kamienny. Na terenie Filipowic znajdują się złoża tufów porfirowych, zwanych "marmurem filipowickim". Największe wzniesienie na tym terenie to Kowalska Góra (443 m. npm, z której roztacza się widok na południe oraz pobliską Dolinę Kamienic, ozdobioną malowniczymi skałkami z karbońskiego wapienia węglowego.

MIĘKINIA

Wieś istniejąca już w XIV wieku, usytuowana na złożach lawy porfirowej. Obecnie w związku z wcześniejszym wydobyciem porfiru ( od XVIII w. do lat 70-tych XX wieku), znajduje się tutaj nieczynne wyrobisko o powierzchni ok. 40 ha, ze stawem zasilanym wodą źródlaną. Jest ono wykorzystywane jako teren rekreacyjny (boisko, miejsce na ognisko, ścieżka rowerowa). W sąsiedztwie mieści się Ośrodek Szkoleniowo-Dydaktyczny AGH, dysponujący również miejscami noclegowymi.

PACZÓŁTOWICE

Początki wsi sięgają XIV wieku. W XIX i na początku XX wieku znaleziono tu rzymskie monety, świadczące , że przebiegał tędy szlak kupiecki do Krakowa.
Miejscowy kościół należy do najstarszych tego typu na ziemi krakowskiej. Wybudowany został przed r.1515 z drewna jodłowego. Wewnątrz bogato złocony ołtarz główny z r.1604 z uchodzącym za cudowny gotyckim obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem . Późnorenesansowy ołtarz boczny z ok.1620 r. przeniesiono tu z katedry na Wawelu. W ogrodzeniu cmentarza znajduje się szereg ciekawych nagrobków i epitafiów wykonanych z czarnego "marmuru dębnickiego".
W Paczółtowicach powstaje pole golfowe o wysokim standardzie.

RUDNO

Początki wsi, wymienianej przez Długosza już w 1470 r., związane są prawdopodobnie z powstałym nieopodal zamkiem "Tęczyn". Pierwszy drewniany zamek wzniósł tutaj kasztelan krakowski Nawój z Morawicy, stąd też największa wieża zwana była Nawojową.Właściwym twórcą murowanego zamku był jego syn Jędrzej, który pierwszy przyjął nazwisko Tęczyński.Po rozbudowie w r.1570 stał się "Tęczyn" prawdziwą magnacką rezydencją, porównywaną z Wawelem. W połowie XVI w gościł tu Jan Kochanowski oraz Mikołaj Rej. Na początku XVII wieku wzmocniono budowlę basteją wjazdową ( barbakanem ) i otoczono murem kurtynowym . Dwukrotnie spalony ( 1656 i 1768 ), m.in. przez Szwedów poszukujacych skarbu koronnego - popadł w ruinę.
Zamek miał charakter średniowiecznej warowni o założeniu gotyckim, rozbudowanej w stylu renesansowym.W obwodowych murach obronnych zachowały się strzelnice i ślady po gankach straży zamkowej. Przed bramą znajduje się fosa, przez którą przerzucano most zwodzony. We wschodnim skrzydle mieściły się apartamenty reprezentacyjne, a położona w płn-wsch. narożniku wieża "Dorotka" zawdzięczała podobno swe miano więzionej tu niewieście.

TENCZYNEK

Wieś założona prawdopodobnie na pocz. XIV wieku, od początku pełniła rolę służebną wobec zamku "Tęczyn". Tenczynek to dawny ośrodek górnictwa węglowego, wzmiankowany w 1659 r. Jego ranga wzrosła w latach dwudziestych XIX wieku, poźniej powstawały kolejne kopalnie, zwane często wdzięcznymi imionami : Krystyna, Barbara, Katarzyna. Ostatnia z nich była eksploatowana do r.1955.
Barokowy kościół (1728 - 1742) pw.św.Katarzyny, z późnorenesansową amboną oraz barokowym i regencyjnym wystrojem wnętrz kryje w podziemiach szczątki ostatniego z potomków Tęczyńskich - Jana (zm. 1638r.). Na cmentarzu parafialnym pochowany został znany aktor Bogumił Kobiela.
Wśród znamienitych gości warto wymienić : króla Jana III Sobieskiego, który jak głosi tradycja, zatrzymał się tu wracając spod Wiednia i poetę Teofila Lenartowicza, który spędził tu kilka letnich miesięcy r.1875 r. W Rzeczkach - przysiółku Tenczynka - znajduje się willa "Eliza", w której gościli Stanisław Wyspiański i Tadeusz Boy-Żeleński.

NOWA GÓRA

To miejscowość o bardzo bogatej historii. Powstała jako osada górnicza i po raz pierwszy była wzmiankowana w r.1313. Prawdopodobnie już w połowie XV w. miała już charakter miasta. Wydobywano tu rudę ołowiu oraz srebro, a król Jan Kazimierz nadał mieszkańcom przywilej na odbywanie jarmarków raz w miesiącu.
Do dnia dzisiejszego zachował się rynek, na którym stoi barokowa kamienna kolumna ufundowana przez króla Jana Kazimierza, oraz charakterystyczny układ przyległych ulic.
Początki parafii w Nowej Górze sięgają r. 1313. Od r. 1335 istniał dekanat Nowogórski.
Parafia i kościół pełniły funkcję oświatową oraz charytatywną. W r.1631 powstało Bractwo Św.Aniołów Stróżów, opiekujące się kościołem i chorymi. Także od w.XVII datuje się działalność Arcybractwa Miłosierdzia i Bractwa Różańcowego.
Nieznana jest liczba istniejących w Nowej Górze drewnianych kościołów. Pierwszy murowany wzmiankowany jest w 1598 r. Obecny kościół w stylu neoromańskim powstał w latach 1876 - 1895, po pożarze poprzedniego, z fundacji rodziny Potockich.

ZALAS

Pierwsza pisemna wzmianka o Zalasiu pochodzi z r.1228. W swej historii miejscowość ta notuje przejście hord tatarskich i najazd Szwedów, lecz także pobyt w r.1794 Tadeusza Kościuszki. Stąd też pochodził niejaki Kaszuba, który w bitwie pod Żurawnem ocalił życie królowi Janowi III Sobieskiemu, za co ten nadał mu szlachectwo.
Zalas to stara kolonia garncarska, jednakże z czasem tradycja ta zanikła niemal zupełnie.
Obecny, neogotycki kościół, został wzniesiony w latach 1905-1910 przez Katarzynę Potocką Z poprzedniego kościoła pochodzą skrzydła późnogotyckiego tryptyku z początku XVI wieku oraz haftowany ornat z przełomu XV i XVI wieku. Drewniana dzwonnica z 1602 r. została przebudowana w 1783 r.W prezbiterium znajduje się piękna polichromia autorstwa art.malarza Taranczewskiego z Krakowa. Przy kościele działa jedyne w Polsce pokutne bractwo św.Marii Magdaleny, zatwierdzone przez papieża Klemensa XI w 1710 r. W dniu 22 lipca każdego roku członkowie bractwa w charakterystycznych strojach z kapturami biorą udział w uroczystej procesji.