OBIEKTY HISTORYCZNE NA TERENIE POWIATU GIŻYCKIEGO

Zabytki na terenie Giżycka

Neoklasycystyczny kościół z 1827 roku – świątynia ewangelicka budowana na tle prostokąta, salowa, z wysuniętą wieżą zachodnią, murowana, otynkowana, dach dwuspadowy kryty dachówką, wieża na planie kwadratu, w 1881r. dobudowano apsydę chóru. Ołtarz i ambonę projektował prawdopodobnie Karol Fryderyk Schinkel, jeden ze słynniejszych architektów niemieckich pierwszej połowy XIX w. (pl. Grunwaldzki)
XIX i XX - wieczne kamienice przy ul. Pionierskiej i Dąbrowskiego - jedyna nienaruszona w czasie działań wojennych część miasta.
Skrzydło zamku pokrzyżackiego z XIV w., była siedziba komornika, starosty oraz komendanta twierdzy. Położony tuż nad brzegiem Niegocina. Pierwotnie zlokalizowany prawdopodobnie na miejscu starego grodziska pruskiego. Zniszczony przez Litwinów w 1365 r. Budowę nowego zamku zakończono ok. 1377 r. Stanowił on istotny element łańcucha krzyżackich strażnic zabezpieczających pogranicze litewsko-jaćwieskie. Ponownie zniszczony i odbudowany na nowym miejscu po wojnie 13-letniej. Wybudowany na planie czworoboku, pierwotnie jednoskrzydłowy z podzamczem, otoczony fosą. Przebudowywany w XVI i XVII w. zatracił cechy obronne. W 1749 r. spłonęły całkowicie dwa dobudowane skrzydła mieszkalne, natomiast po 1945 r. rozebrano budynek posadowiony na południowym murze kurtynowym, z niską cylindryczną basztą w części wschodniej. Najstarsze zachowane do dziś fragmenty zamku to gotycki dom mieszkalny, trójkondygnacyjny, podpiwniczony, piwnice z XV w. ze sklepieniami krzyżowymi, szczyty w formach renesansowych

„Twierdza Boyen” - obiekt fortyfikacyjny z połowy XIX w. położony na terenie tzw. „wyspy giżyckiej”, a więc obszaru ograniczonego jeziorami Kisajno i Niegocin, oraz kanałami: Niegocińskim i Łuczańskim. Zaporowy fort artyleryjski na planie nieregularnej gwiazdy z sześcioma frontami o narysie bastionowym i poligonalnym, centralnie położonym majdanem oraz donżonem. Całość otoczona murem Carnota i suchą fosą. Na wałach liczne stanowiska artyleryjskie, obserwacyjne, ceglane i betonowe schrony. W narożach bastionów kaponiery i kojce. Twierdza stanowiła od początku XX w. element „Mazurskiej Pozycji Jeziornej”, a od 1935 r. Giżyckiego Rejonu Umocnionego. Odegrała znaczną rolę w powstrzymaniu ofensywy rosyjskiej w 1914 r. W latach 1941-1944 na terenie twierdzy funkcjonował szpital wojskowy oraz komórka oddziału wywiadu wojskowego Fremde Heere Ost.

Most obrotowy na Kanale Łuczańskim - zbudowany w połowie XIX w., jeden z dwóch tego typu mostów w Europie. Sprawny, obsługa ręczna.
„Piekarnia Regelskiego” przy ul. Warszawskiej – jeden z najstarszych budynków murowanych w Giżycku, konstrukcja szachulcowa, aktualnie siedziba Stowarzyszenia „Wspólnota Mazurska” i „Archiwum Mazurskiego”.
„Krzyż Brunona” – wzgórze nad Niegocinem z wzniesionym w 1910 r. przez mieszkańców Giżycka żeliwnym krzyżem upamiętniającym prawdopodobne miejsce męczeńskiej śmierci św. Brunona z Kwerfurtu (1009 r.)

Najciekawsze obiekty zabytkowe na terenie Gminy Giżycko.

Doba: Późnogotycki, murowany kościół z XVI w. (1574), obecnie mieści się tu parafia rzymsko-katolicka. Cmentarz z kaplicą rodową z 1844 roku. Kuźnia z połowy XIX w.
Pierkunowo: Zespół dworski - składa się z dworu, domku ogrodnika, dwóch obór, spichlerza, magazynu oraz parku - połowa XIX w.
Sterławki Małe: Wiatrak holenderski - drewniany, druga połowa XIX w., później przebudowany (fragmenty murowane).
Upałty: zespół dworsko – parkowy z dużym podwórzem gospodarczym, położony na rozległym wzniesieniu. Dwór ciekawy architektonicznie pochodzi z początku XX w. Zachowały się zabudowania inwentarskie i gospodarcze oraz zaniedbany park.
Gorazdowo: niewielki były majątek ziemski z XIX w. Dwór położony jest między parkiem a podwórzem, usytuowany na wysokim wzniesieniu.
Mioduńskie: były majątek ziemski w, zachował się dwór z XIX w.

Najciekawsze obiekty zabytkowe na terenie Gminy Kruklanki.

Kruklanki: Kościół parafialny w wzniesiono w 1574 r. Budowla murowana z kamienia polnego i cegły, drewniany strop. Ołtarz i ambona pochodzą z 1612 roku. Na 25 metrowej wieży znajdują się XVIII-sto wieczne dzwony.
Brożówka: We wsi znajduje się dawny zespół dworsko – parkowy, malowniczo położony nad jeziorem Brożówka. Dwór pochodzi z drugiej poł. XIX w. Styl późnoklasyczny z elementami neogotyku. W czasie II wojny światowej siedziba Heinricha Himmlera.
Nowe Sołdany: Były majątek ziemski, zespół dworsko – parkowy z podwórzem gospodarczym oraz parkiem. XIX -wieczny dwór, jednokondygnacyjny z obustronnym ryzalitem.
Żywki – pozostałości zespołu dworskiego z II poł. XIX w. obejmujące budynek mieszkalny, inwentarski, murowaną bramę i park.
Żywy: Niewielki były majątek ziemski. Zachował się dwór, zabudowania gospodarcze oraz szczątkowo park. Elewacja budynku zdobiona jest klasycznym detalem architektonicznym, naroża budowli opięte czworokątnymi sterczynami.

Najciekawsze obiekty zabytkowe na terenie Gminy Miłki.

Miłki: gotycki kościół p.w. Matki Boskiej Królowej Polski, najstarsza świątynia na Mazurach, wzniesiona z kamienia polnego i cegły w końcu XV w. Trójnawowy, ze sklepieniem kolebkowym. Spalony przez Tatarów, odbudowany w 1699 r. Z tego okresu pochodzi dobudowana wieża barokowa, a także aktualne wyposażenie świątyni: dwukondygnacyjny ołtarz z warsztatu królewieckiego z 1688 r. oraz empora organowa z 1698 r. Najstarszą częścią jest ośmioboczne prezbiterium ze skarpami na narożach.
Rydzewo: kościół parafialny p.w. św. Andrzeja Boboli z 1591 roku, salowy, wzniesiony z kamienia polnego, z wysuniętą wieżą zachodnią (1772 r.) oraz zakrystią i kruchtą boczną. Nosi cechy gotyku i baroku, zbudowany na rzucie prostokąta. Ołtarz z 1600 roku z rzeźbą św. Anny Samotrzeć, ambona z 1630, mosiężna misa chrzcielna z XVII w., zdobione drzwi do zakrystii i kruchty z końca XVI w.
Jagodne Małe – pozostałości założenia dworskiego z przełomu XIX i XX w. Dwór – budynek parterowy z dwoma mansardami, pokryty dwuspadowym dachem, zdobionym wieżyczkami w narożnikach, pozostałości założenia parkowego, grobowiec ostatniego właściciela Rudolfa Iwana. Między 1659, a 1662 r. majątek w Jagodnem zamieszkiwał Zbigniew Morsztyn.
Staświny: Grodzisko zwane „Świętą Górą” lub „Srebrną Górą”, będące najprawdopodobniej miejscem kultu średniowiecznych Prusów. Pozostałości po dwóch małych majątkach ziemskich. Pozostały fragmenty zabudowań gospodarczych i parku.
Przykop: Dawny majątek ziemski nad jeziorem Buwełno. Z dawnego kształtu pozostał przebudowany dwór, park, zabudowania gospodarcze z kuźnią i stajnią.
Konopki Wielkie: dziewiętnastowieczny młyn wodny, konstrukcja murowano-drewniana.
Marcinowa Wola, Borki, Paprotki, Przykop, Wierciejki: cmentarze wojskowe z I wojny światowej.

Najciekawsze obiekty zabytkowe na terenie Gminy Ryn.

Ryn: Zamek pokrzyżacki z XIV w.,ogniwo systemu obronnego wschodniej części państwa zakonnego, siedziba komturstwa. Zbudowany na planie kwadratu, piwnice i podmurowania zachowane z czasów średniowiecznych. Z tych też czasów pochodzi całe płd. - wsch. skrzydło. Pozostała część przebudowana po 1853 r., kiedy to całą budowlę zaadaptowano na więzienie.
- Trzydzieści zabytkowych domów z XIX w.
- Wiatrak holenderski (murowany) z 1873 roku.
- Młyn wodny z drugiej połowy XIX w.
- Magazyn zbożowy, murowany z przełomu XIX / XX w.
- Kaplica ewangelicka murowana z II połowy XIX w.
Głąbowo: Majątek powstały z nadania rycerskiego w 1416r. W skład wchodzi dwór z 2 poł. XIX w., zabudowania gospodarcze i park.
Monetki: Wzniesiony na początku XX wieku dworek, w kształcie prostokąta, pokryty dachem mansardowym. Z byłego majątku prócz dworu pozostały jeszcze zabudowania gospodarcze i park.
Zielony Lasek: Dawny niewielki siedemnastowieczny majątek ziemski położony nad jeziorem Kotek. Zachował się układ starego założenia: dwór między parkiem schodzącym do jeziora a podwórzem gospodarczym. Dwór zachowany w bardzo dobrym stanie, parterowy, przykryty dachem dwuspadowym.
Ławki: Były majątek ziemski z XIX w. Zachował się w dobrym stanie dwór, duże podwórze gospodarcze. W parku pozostały pojedyncze starodrzewa.
Szymonka: Kościół parafialny w zbudowany po zniszczeniu starego w wyniku działań wojennych w 1914 roku , wg planów miał wyglądać jak poprzedni.
Sterławki Wielkie: Kościół parafialny murowany, halowy. Zbudowany w 1832 roku wg. projektu K.F. Schinkla na fundamentach starego kościoła częściowo przy użyciu starego materiału budowlanego. Misa chrzcielna z mosiądzu pochodząca z XVII w. W 1882 r. dobudowano wieżę o wys. 38 m.
Orło: Kopiec strażniczy - zwany też Górą Strażniczą - pochodzi z czasów średniowiecznych. Sztuczny pagórek wysokości ok. 5m i obwodzie u podstawy 90 m. U góry płaszczyzna o obwodzie 41m. Roztaczał się stąd widok na 12 jezior: Wersminię, Orło, Iławki, Guber, Ołów, Ławki, Jagodne, Ryńskie, Szymon, Kotek Wlk., Tałtowisko i Śniardwy.
Jeziorko – dawne średniowieczne grodzisko pruskie.

Najciekawsze obiekty zabytkowe na terenie Gminy Wydminy.

Wydminy: Kościół ewangelicki , murowany , z połowy XVI w., obecnie parafia rzymsko- katolicka. Budynki mieszkalne przy ulicy Grunwaldzkiej , murowane , z przełomu XIX / XX w.
Berkowo: Zespół dworski z przełomu XIX / XX w., składa się z murowanego dworu i dwóch obór.
Pamry: Były majątek, zespół dworsko – parkowy z podwórzem gospodarczym, malowniczo usytuowany nad brzegiem jeziora Pamer. Pozostał w dobrej kondycji pozostał dwór i park krajobrazowy z cennym różnogatunkowym starodrzewem.
Hejbuty: Zespół dworski z pierwszej poł. XIX w. Niestety pozostał mocno zniszczony dwór, niewielkie pozostałości po parku i zabudowaniach gospodarczych.
Grabnik: Zespół dworski z końca XIX w. Pozostał dwór, fragmenty parku i resztki zabudowań gospodarczych.
Gawliki Małe: Zespół dworski z przełomu XIX / XX w., składa się z dworu , oficyny, stajni, obory, dwóch magazynów, gorzelni oraz parku.
Grądzkie: Murowany wiatrak holenderski z połowy XIX w.
Orłowo: Neogotycki kościół ewangelicki zbudowany w połowie XIX w., obecnie cerkiew prawosławna.
Zelki: Kościół ewangelicki - obecnie parafia rzymsko - katolicka, murowany z połowy XVI w. przebudowany w XIX w., dzwon z 1691 roku.

WYBRANE OBIEKTY HISTORYCZNE
W NAJBLIŻSZEJ OKOLICY POWIATU GIŻYCKIEGO

Gierłoż - pozostałości kwatery Hitlera „ Wilczy Szaniec”, zespół bunkrów stanowiących kompleks letniej mazurskiej rezydencji Adolfa Hitlera.
Owczarnia - „Muzeum Mazurskie”
Kętrzyn - Zamek krzyżacki, gotycki, murowany, muzeum
- Późnogotycki kościół obronny pw. św. Katarzyny
- fragment murów obronnych
Sztynort - Zespół pałacow – parkowy, siedziba rodu Lehndorffów
Węgorzewo - Zamek krzyżacki, murowany, na planie trójkąta
- późnogotycki kościół p.w. św. Piotra i Pawła
Rapa - Piramida, tajemniczy grobowiec rodziny Fahrenheit
Kanał Mazurski - śluzy w Guji i Leśniewie
Mamerki - bunkry kwatery Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (OKH)
Pozezdrze - pozostałości po kwaterze Heinricha Himmlera
Drogosze - pałac barokowy z pocz. XVIII w.
Św. Lipka - „perła baroku pólnocnej Polski”, barokowa bazylika, sanktuarium maryjne
Reszel - zamek biskupów warmińskich, gotycki, schronisko, galeria
Wojnowo - Klasztor Filiponów