KASZUBY, KASZUBI i HISTORIA
 
Kaszuby - historia tej ziemi i zamieszkujących region ludzi nierozłącznie związana jest z dziejami i losami Pomorza. Kaszuby to kraina geograficzna, etniczna i kulturowa, w której od wieków ścierały się „dwa światy” - słowiński i germański.

O prapoczątek nazwy Cassubia, Kaszuby, Kaszubi spierali się językoznawcy, etnografowie i historycy. Etymologia tych nazw sprawiało niemało problemów. Nazwa Cassubia pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie papieża Grzegorza IX w 1238 roku i oznaczała „wschodnią część państwa” panujących na Pomorzu Zachodnim. Nie były to oczywiście Kaszuby w dzisiejszym układzie terytorialnym. W XIII wieku Cassubia sięgała daleko na zachód, po dzisiejszy Białogard i Szczecinek.

Pierwszą monograficzną „Historię Kaszubów” napisał w XIX wieku dr Aleksander Majkowski, działacz kaszubski, założyciel pisma „Gryf”, które utożsamiało się z hasłem „co kaszubskie to polskie”. Majkowski był również lekarzem i pisarzem. Jego wydane po kaszubsku „Żece i przigode Remusa” („Dzieje i przygody Remusa” są bardzo ważnym dziełem w dorobku kaszubszczyzny. Prof. Gerard Labuda, współczesny historyk z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, rodem Kaszuba, znakomity znawca dziejów Średniowiecza - mediawista, autorytet w dziedzinie tematyki pomorskiej i kaszubskiej od lat przygotowuje monumentalną, wielotomową historię Kaszub i Kaszubów.

Wśród naukowców popularny też jest pogląd, o czy pisze prof. Józef Borzyszkowski - historyk z Uniwersytetu Gdańskiego, współzałożyciel i działacz w Zrzeszeniu Kaszubsko Pomorskim, iż Kaszuby to nazwa „uformowana przez Słowian w okresie wędrówek ludów” już w V-VII wieku. Tak bowiem określano plemiona słowiańskie „z południowych brzegów Bałtyku”. Nazwa ta znana była również dużo wcześniej na Rusi i w Rzymie, zanim pojawiła się w źródłowych zapisach z XIII wieku.

- Kaszuby to nazwa etniczna, ponadplemienna - pisze prof. Józef Borzyszkowski w książce „Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów”.

Dzieje obecnego obszaru Kaszub wiążą się z dynastią książąt Pomorza Gdańskiego zwanych „dynastią kaszubską”, zapoczątkowaną na przełomie X i XI wieku. Założyciel tej dynastii przyjął najprawdopodobniej chrzest w Gdańsku w 997 roku z rąk praskiego biskupa Wojciecha. Gdańsk był bardzo ważnym ośrodkiem dla Pomorza i Kaszubów. Wiadomo, że na Pomorzu od XII wieku było kilka kaszubskich (pomorskich) księstw, które jednak nigdy nie zostały zjednoczone w jeden organizm państwowy.
Najbardziej znanym władcą był Świętopełk II zwany wielkim - pierwszy dostrzegł zagrożenie ze strony Krzyżaków. Syn jego - Mściwoj II nie miał uprawnień do sukcesji. W 1282 roku (na mocy układu w Kępnie) swoim spadkobiercą uczynił księcia wielkopolskiego Przemysława II. Ten art. Pozwolił w 13 lat po śmierci Mściwoja II koronować się właśnie Przemysławowi II na rex Poloniae et dux Pomeranorum. On też zapoczątkował scalanie rozbitych ziem polskich.
Losy Kaszub związane są ściśle z dziejami państwa polskiego w okresie wojen polsko - krzyżackich i najazdów szwedzkich. Po 1466 roku - klęsce krzyżackiej na Pomorzu, ziemie te wracają do Polski i trwają przy Koronie aż do 1772 roku, do pierwszego rozbioru. W okresie zaborów Kaszubi chcieli trwać przy polskości.

Kaszubi w XX wieku nawiązywali do rozbudowanej już wcześniej świadomości historycznej, kulturowej i językowej. Idee Floriana Ceynowy (zapoczątkowane w czasie Wiosny Ludów) podjęli u progu naszego stulecia Młodokaszubi i pismo „Zrzesz Kaszebsko”. W 1920 roku znaczna część Kaszub, w tym również powiat kartuski znalazły się w granicach niepodległej Polski. Wojsko Polskie pod dowództwem gen. Józefa Hallera entuzjastycznie witano na kartuskim rynku. Niestety, Polacy z głębi kraju do Kaszubów odnosili się nieufnie i z rezerwą, zarzucali im seperatyzm, a język kaszubski uznawali li tylko za dialekt - często niemiecki. Żaden ze starostów powiatu kartuskiego, a było ich ośmiu w latach 1920-39,m co ciekawe, nie było rodowitym Kaszubą.

Ostatnia fala germanizacji ziemi kaszubskiej przypada na okres okupacji hitlerowskiej. Zbiorowe mogiły i niezliczone groby w Piaśnicy, ale również w Kaliskach, Borkowie, Kartuzach, Szymbarku to miejsca świadczące o odwadze Kaszubów. Dopiero po 1945 roku Kaszuby wróciły do Polski, ale w czasach stalinowskich również mieszkańców tej ziemi skazywano na łagry i wywózki.

W wyniku nowego podziału administracyjnego kraju, reformy samorządowej wprowadzonej w życie w roku 1999, ziemia kaszubska została w całości włączona do województwa pomorskiego.

Od 1956 roku na tych ziemiach istnieje Zrzeszenie Kaszubskie, które w latach 60. rozszerzyło program i nazwę na Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie. Ma ono swe oddziały w gminach powiatu kartuskiego i na całym Pomorzu, a nawet w Warszawie.

  
do gory