Dąbrowa Górnicza jest pełna krajobrazowych i przyrodniczych ciekawostek, zasobna w urokliwe miejsca do wypoczynku, rekreacji i turystyki. Jako jedna z nielicznych regionu Zagłębia Dąbrowskiego i województwa śląskiego posiada znakomite obiekty i tereny atrakcyjne pod względem turystycznym, a także umożliwiające organizację czynnej rekreacji ruchowej i wypoczynku. Sprzyja temu występowanie na obrzeżach gminy licznych kompleksów leśnych np. w okolicy Błędowa (wraz z Pustynią Błędowską), Ząbkowic, Antoniowa i Ratanic, parków Zielona, Podlesie i Hallera, czy też czystych akwenów (II klasa czystości) Pogoria I i III, położonych w otoczeniu lasów i zieleni, stwarzających niepowtarzalną szansę do zorganizowania doskonałej bazy do uprawiania turystyki nie tylko kwalifikowanej, lecz także rekreacji i wypoczynku.

W Dąbrowie Górniczej można zaobserwować różnorodność flory, fauny, całych biocenoz, a nawet kompleksów przyrodniczo - krajobrazowych. Zachowało się tu wyjątkowo bogate dziedzictwo przyrodnicze. Na obszarze tym zachowało się ponad 50 gatunków roślin chronionych, więcej niż w Puszczy Białowieskiej gdzie stwierdzono 47. W Dąbrowie Górniczej /jako jedynym miejscu w kraju/ występuje wilczomlecz pstry, wymieniony w „Polskiej czerwonej księdze roślin”. W Dąbrowie Górniczej istnieją fragmenty krajobrazów zbliżone do naturalnych. Są to: torfowiska, las łęgowy, grądy, buczyny, bory sosnowe. Część tych obszarów, a także pojedynczych tworów przyrody została objęta ochroną prawną, w oparciu o ustawę o ochronie przyrody z 1991 roku.

Miejsca o wysokich walorach przyrodniczych:

Pogoria I – użytek ekologiczny położony we wschodniej części jeziora Pogoria I Miejsce to jest oazą do życia i rozmnażania się wielu gatunków ptaków wodnych. Spotyka się tu perkoza dwuczubego, rdzawoszyjnego, trzciniaka oraz kilka gatunków kaczek.

Młaki nad Pogorią – obecna forma ochrony użytek ekologiczny, w przyszłości proponuje się utworzenie tu rezerwatu przyrody. W miejscu tym wytworzyły się liczne, inicjalne zbiorowiska roślinne. Występuje tu najciekawszy skład gatunkowy młaki niskoturzycowej (nie spotykany w regionie i bardzo rzadki w kraju).

Pogoria II – użytek ekologiczny, położony pomiędzy zbiornikami wodnymi Pogoria I i Pogoria III. Pogoria II jest zbiornikiem sztucznym, powstałym po zalaniu wyrobiska kopalni piasku podsadzkowego. Użytek ekologiczny jest siedliskiem dla wielu gatunków zwierząt, występują tu 84 gatunki kręgowców, z czego 52 znajdują się pod całkowitą ochroną. Obok kręgowców zadomowiły się tutaj ptaki bardzo rzadko występujące na Śląsku, a nawet w kraju m.in. bączek, kuliczek piskliwy, zimorodek.

Pustynia Błędowska – obecnie użytek ekologiczny, teren ten proponowany jest pod utworzenie rezerwatu przyrody. Pustynia Błędowska to piaszczysty, rozległy obszar położony w sąsiedztwie doliny Białej Przemszy bogatej w roślinność. Teren pustyni ( pow. 20 ha ) jest siedliskiem dla 350 gatunków roślin. Występują tu także przedstawiciele roślin chronionych: kruszczyk szerokolistny, rdzawoczerwony, pomocnik baldaszkowy. Swoje siedlisko znalazły tu również liczne gatunki ptaków, jak również jaszczurka zwinka będąca przedstawicielem gadów.

Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich – są pomnikiem przyrody, objęte ochroną od maja 1996 roku. Jedno z niewielu miejsc, gdzie zachowała się fauna źródliskowa. Występują tu: wypławek kątogłowy, źródlarka karpacka (drobny ślimak), kiełż zdrojowy, pstrąg potokowy (ma tu swoje tarlisko, co w warunkach Wyżyny Śląskiej jest ewenementem).

Wzgórze Gołonoskie – to zespół przyrodniczo – krajobrazowy. Wzgórze stanowi triasowe wyniesienie o wysokości 335 m n.p.m., zbudowane z warstw wapienia muszlowego i leży w obrębie Progu Wapienia Muszlowego. Na wzniesieniu zlokalizowana jest parafia rzymsko - katolicka z parafialnym cmentarzem.

Tuż poza granicami miasta rozciąga się kraina, która na niezbyt wielkim obszarze ( zaledwie 0,8% pow. Polski ) skupia cuda natury, przyrodnicze osobowości, wspaniałe zabytki oraz ruiny, pozostałości po burzliwej historii – Jura Krakowsko - Częstochowska.
Tereny te wyróżniają się wyraźną odrębnością geologiczną i przyrodniczą, charakterystycznymi formami skalnymi, szczególną malowniczością krajobrazu a nawet pewnymi osobliwościami klimatycznymi.
Jura wznosi się ok. 300 m nad poziomem morza w okolicach Częstochowy do ponad pięciuset pod Jerzmanowicami niedaleko Krakowa natomiast w kierunku obniżenia Górnej Warty opada stromą, stumetrową krawędzią.
Kraina ta to wyjątkowa enklawa piękna. Malowniczy charakter nadają jej skałki wapienne, liczne parowy, doliny i jaskinie. Z olsztyńskiego wzgórza, z ruin kazimierzowskiego zamku podziwiać można Sokole i Towarne Góry.